Het Nederlandse kabinet neemt voorlopig geen financiële deelname aan het Europese initiatief voor AI-gigafabrieken. Dat blijkt uit een brief aan de Tweede Kamer waarin de regering haar positie uiteenzet over de ontwikkeling van grootschalige AI-rekeninfrastructuur in Europa.
AI speelt een steeds grotere rol in economie en samenleving. Geavanceerde toepassingen vereisen enorme rekenkracht, wat de bouw van zogeheten AI-gigafabrieken – grootschalige datacenters voor kunstmatige intelligentie – noodzakelijk maakt. Toch kiest het kabinet ervoor om zich op dit moment niet financieel vast te leggen aan Europese plannen om dergelijke faciliteiten gezamenlijk te ontwikkelen.
Volgens het kabinet is er binnen de huidige begroting geen ruimte om te investeren in de gezamenlijke aanbesteding van rekencapaciteit via het Europese EuroHPC-programma. In plaats daarvan zet Nederland in op een andere strategie: het stimuleren van private investeringen en het gefaseerd ontwikkelen van AI-infrastructuur.
De regering benadrukt dat marktpartijen een belangrijke rol moeten spelen bij de ontwikkeling van AI-gigafabrieken. Publieke middelen worden voorlopig vooral ingezet voor kleinere, publiek gefinancierde AI-faciliteiten, zoals de AI-fabriek in Groningen. Hiervoor is 71 miljoen euro gereserveerd, als onderdeel van een bredere investering van ruim 200 miljoen euro samen met regionale en Europese partners.
Uit onderzoek blijkt dat AI-gigafabrieken wel degelijk kunnen bijdragen aan economische groei en strategische autonomie, maar dat hun meerwaarde sterk afhankelijk is van concrete toepassingen en vraag vanuit de markt. Voor veel AI-toepassingen is bovendien geen extreme rekenkracht nodig, waardoor kleinere en flexibelere oplossingen vaak volstaan.
Daarnaast spelen praktische beperkingen een rol. Grote AI-datacenters vragen veel ruimte en energie, terwijl Nederland kampt met netcongestie en schaarste aan fysieke ruimte. Het kabinet wil daarom eerst zorgvuldig kijken hoe nieuwe infrastructuur past binnen bestaande energie- en ruimtelijke kaders.
De Nederlandse aanpak richt zich op drie sporen: versterking van publieke AI-capaciteit, het stimuleren van private initiatieven en actieve deelname aan Europese samenwerking. Via EuroHPC kunnen Nederlandse bedrijven en instellingen al gebruikmaken van bestaande en toekomstige Europese rekenkracht, zonder dat de overheid direct grote investeringen hoeft te doen.
Met deze strategie kiest het kabinet voor flexibiliteit in een snel veranderend technologisch landschap. Nederland wil zo een sterke positie behouden binnen het Europese AI-ecosysteem, zonder nu al grote financiële risico’s te nemen.
