Raad van State: AP moet opnieuw kijken naar verplichte pinbetaling bij filmtheater in Arnhem

De zaak was aangespannen door een inwoner van Gelderland die sinds 2018 geen bioscoopkaartje meer contant kan afrekenen bij het Arnhemse filmtheater. Na een verhuizing accepteert het theater uitsluitend pin- of creditcardbetalingen, zowel aan de kassa als in de horeca.

De man stelde dat hij daardoor wordt gedwongen persoonsgegevens te delen, zoals zijn bankrekeningnummer en betaalgegevens. Volgens hem is dat een onnodige inbreuk op zijn recht op privéleven. Hij verzocht de AP daarom om op grond van de AVG op te treden tegen het filmtheater.

De privacytoezichthouder wees dat verzoek af. Volgens de AP was het niet aannemelijk dat het weigeren van contant geld in strijd is met de AVG.

Veiligheid als doel onvoldoende onderbouwd

De rechtbank Gelderland gaf de AP eerder gelijk, maar de Raad van State vernietigt die uitspraak nu. De kern van het oordeel: de AP heeft onvoldoende onderzocht en gemotiveerd of het doel van de gegevensverwerking – het vergroten van de veiligheid van medewerkers – in dit specifieke geval wel gerechtvaardigd is.

Het filmtheater voerde aan dat het weren van contant geld de kans op overvallen verkleint en daarmee de veiligheid van medewerkers, onder wie veel vrijwilligers, vergroot. Volgens de Raad van State kan “(sociale) veiligheid” in beginsel een gerechtvaardigd doel zijn onder de AVG.

Maar in dit concrete geval is volgens de hoogste bestuursrechter niet aangetoond dat de veiligheid daadwerkelijk in het geding was of dat het afschaffen van contant geld een wezenlijk effect heeft. “De enkele omstandigheid dat contant geld vatbaar is voor diefstal is op zichzelf onvoldoende”, aldus de uitspraak.

Omdat niet vaststaat dat sprake is van een gerechtvaardigd doel, komt de Raad van State niet toe aan de vraag of de verwerking van persoonsgegevens noodzakelijk en proportioneel is.

Geen bijzondere persoonsgegevens

De appellant had ook betoogd dat mogelijk “bijzondere persoonsgegevens” worden verwerkt, bijvoorbeeld omdat uit filmkeuzes politieke of seksuele voorkeuren zouden kunnen blijken. Dat argument veegde de Raad van State van tafel.

Bij pinbetalingen verwerkt het filmtheater – via een externe betaaldienstverlener – slechts de laatste vier cijfers van het bankrekeningnummer (zogeheten PAN-masking), het betaalbedrag en de datum. Niet is gebleken dat wordt vastgelegd voor welke film een kaartje is gekocht. Volgens de Raad van State kan uit deze gegevens niet worden afgeleid dat sprake is van verwerking van bijzondere persoonsgegevens in de zin van artikel 9 AVG.

Overeenkomst blijft overeind

Ook het betoog dat geen sprake zou zijn van een geldige overeenkomst omdat bezoekers geen keuze hebben in betaalmiddel, slaagt niet. Volgens de Raad van State komt bij de aankoop van een kaartje of consumptie gewoon een overeenkomst tot stand. De vraag of die overeenkomst civielrechtelijk geldig is, moet eventueel bij de burgerlijke rechter worden aangevochten.

AP moet nieuw besluit nemen

De Raad van State verklaart het hoger beroep gegrond, vernietigt het eerdere besluit van de AP en draagt de toezichthouder op binnen acht weken een nieuw besluit te nemen. Daarbij moet de AP beter motiveren of het doel van verplichte pinbetaling daadwerkelijk gerechtvaardigd is onder de AVG.

Tegen het nieuwe besluit kan alleen rechtstreeks beroep worden ingesteld bij de Raad van State.

Breder belang

De uitspraak kan bredere gevolgen hebben voor ondernemers die volledig cashloos werken. Hoewel de Raad van State niet oordeelt dat verplichte pinbetaling per definitie in strijd is met de AVG, benadrukt zij dat organisaties concreet moeten onderbouwen waarom zij persoonsgegevens verwerken en waarom minder ingrijpende alternatieven – zoals het blijven accepteren van contant geld – niet volstaan.

De zaak onderstreept daarmee dat ook ogenschijnlijk alledaagse keuzes, zoals het weren van contant geld, een zorgvuldige privacyrechtelijke afweging vereisen.

Deze samenvatting is deels door stand gekomen met behulp van AI op basis van uitsluitend de uitspraak op de Rechtspraak.