ECLI:NL:RBAMS:2026:9739

a. dat eiser voldoet aan de ontvankelijkheidseisen van artikel 305a, eerste tot en met derde lid, van Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek of dat niet aan deze eisen behoeft te worden voldaan op grond van het zesde lid van dit artikel;

b. dat de eiser voldoende aannemelijk heeft gemaakt dat het voeren van deze collectieve vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van een individuele vordering doordat de te beantwoorden feitelijke en rechtsvragen in voldoende mate gemeenschappelijk zijn, het aantal personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt, voldoende is en, indien de vordering strekt tot schadevergoeding, dat zij alleen dan wel gezamenlijk een voldoende groot financieel belang hebben;

c. dat niet summierlijk van de ondeugdelijkheid van de collectieve vordering blijkt op het moment waarop het geding aanhangig wordt.
4.8.

Ten aanzien van artikel 1018c lid 5 onder a Rv overweegt de rechtbank als volgt. Op grond van artikel 3:305a lid 6 BW kan de rechter een vereniging met volledige rechtsbevoegdheid (zoals Amnesty) ontvankelijk verklaren zonder dat aan de vereisten van artikel 3:305a lid 2, onderdelen a tot en met e, en lid 5 BW behoeft te zijn voldaan, wanneer de rechtsvordering wordt ingesteld met een ideëel doel en een zeer beperkt financieel belang. Bij toepassing van dit lid kan de rechtsvordering niet strekken tot schadevergoeding in geld. Amnesty betoogt dat artikel 3:305a lid 6 BW in deze zaak van toepassing is, zodat kan worden volstaan met toetsing aan de ontvankelijkheidseisen waaraan op grond van deze bepaling moet zijn voldaan. De gemeente bestrijdt dit niet. De rechtbank zal partijen hierin volgen. Daarom past de rechtbank artikel 3:305a lid 6 BW toe, zodat alleen aan de vereisten van artikel 3:305 lid 1, lid 2 aanhef en lid 3 BW wordt getoetst. 4.9.

Het is niet nodig dat Amnesty de belangen en groep van personen waarvoor zij opkomt nader concretiseert, zoals de gemeente verlangt. Het demonstratierecht komt een ieder toe. De vorderingen hebben betrekking op een (tijdelijk) verbod om het demonstratierecht in Amsterdam uit te oefenen. In de rechtspraak is algemeen aanvaard dat collectieve vorderingen met een algemeen karakter worden ingesteld ten behoeve van alle burgers in Nederland, zoals vorderingen in verband met het recht op gelijke behandeling van mannen en vrouwen (ECLI:NL:HR:2010:BK4549, Staat en SGP/[partij 3] c.s.) en klimaatverandering (ECLI:NL:HR:2019:2006, Klimaatzaak Urgenda). 4.10.

Uit artikel 3:305a lid 2 aanhef BW volgt dat de belangen van de personen tot bescherming van wier belangen de rechtsvordering strekt voldoende gewaarborgd zijn als Amnesty voldoende representatief is, gelet op de achterban en de vorderingen. Amnesty is een vereniging met een groot aantal leden en een aanzienlijke achterban in Nederland. Zij is al lange tijd actief op het gebied van mensenrechten. De gemeente heeft op de mondelinge behandeling benadrukt dat de burgemeester aan de zijde van Amnesty staat als het gaat om het belangrijke werk voor behoud van het demonstratierecht en dat zij ook de hoop heeft uitgesproken dat Amnesty samen met haar het werk voortzet om het grotere maatschappelijke belang van de vrijheid van betoging te adresseren. Dat is een bevestiging van de representativiteit van Amnesty. De rechtbank ziet geen aanleiding daar ambtshalve anders over te oordelen. 4.11.

Met partijen is de rechtbank van oordeel dat Amnesty en de door haar ingestelde vorderingen ook voldoen aan de vereisten van de onderdelen a en b van artikel 3:305a lid 3 BW. Met betrekking tot onderdeel c van artikel 3:305a lid 3 BW wordt overwogen dat deze bepaling enerzijds een open norm geeft (in de gegeven omstandigheden voldoende trachten het gevorderde door het voeren van overleg te bereiken) en anderzijds een harde regel (een termijn van twee weken na de ontvangst van het verzoek tot overleg is daarvoor in elk geval voldoende). Niet in geschil is dat het door Amnesty gevorderde in de brief van 28 november 2024 is vermeld en dat die brief een verzoek tot overleg bevat. De burgemeester heeft vervolgens schriftelijk toegelicht dat, en waarom, zij niet aan het verzoek van Amnesty voldoet. Aan het overlegvereiste is daarmee voldaan. 4.12.

Ten aanzien van artikel 1018c lid 5 onder b Rv overweegt de rechtbank als volgt. Op grond van dit artikel moet Amnesty voldoende aannemelijk maken dat de collectieve vordering efficiënter en effectiever is dan het instellen van individuele vorderingen doordat de te beantwoorden feitelijke en rechtsvragen in voldoende mate gemeenschappelijk zijn en het aantal personen tot bescherming van wier belangen de vordering strekt voldoende is. De gemeente voert aan dat Amnesty dit niet aannemelijk heeft gemaakt, omdat [eisers] gelijkluidende vorderingen hebben ingesteld. Daarmee gaat de gemeente voorbij aan de potentieel grote omvang van het aantal personen dat nadeel heeft gehad van het demonstratieverbod. Uit het feit dat naast Amnesty zes personen eigen vorderingen hebben ingesteld, kan in dit concrete geval niet worden afgeleid dat een collectieve vordering van Amnesty niet langer efficiënt en effectief is. Amnesty stelt immers dat alle inwoners van Nederland er belang bij hebben dat het demonstratierecht in de hoofdstad van Nederland wordt gerespecteerd en beschermd. De rechtbank beslist daarom dat aan het vereiste van artikel 1018c lid 5 onder b Rv is voldaan. 4.13.

Ten aanzien van artikel 1018c lid 5 onder c Rv overweegt de rechtbank als volgt. Partijen zijn het erover eens dat niet summierlijk is gebleken van de ondeugdelijkheid van de collectieve vorderingen (die de rechtbank hier als geheel beziet) op het moment waarop het geding aanhangig is geworden. De rechtbank ziet geen aanleiding hierover ambtshalve anders te oordelen.
De vorderingen van [eisers]
4.14.

De rechtbank volgt de gemeente niet in haar standpunten dat [eisers] geen belang hebben bij hun vorderingen en niet-ontvankelijk zijn. 4.15.

[eisers] hebben gelijkluidende, maar eigen vorderingen ingesteld. Zij zijn géén partij in de collectieve procedure van Amnesty en beogen dat ook niet. Voor de ontvankelijkheid van [eisers] in hun eigen, individuele vorderingen is slechts vereist dat zij daarbij voldoende belang hebben als bedoeld in artikel 3:303 BW. De omstandigheid dat Amnesty een collectieve actie heeft ingesteld, ontneemt in beginsel aan [eisers] niet hun belang om een individuele gelijkluidende vordering in te stellen. Dat belang bestaat mede uit de mogelijkheid desgewenst hun eigen processtrategie te bepalen, bijvoorbeeld ten aanzien van de aan te voeren argumenten, de advocaatkeuze of de beslissing om hoger beroep of cassatie in te stellen en een klacht aan het EHRM voor te leggen. 4.16.

Het is verder de keuze van de eisende partijen om hun vorderingen in één dagvaarding in te stellen (subjectieve cumulatie). De eisende partijen treden daardoor naast elkaar op en de rechtsvorderingen behouden hun materiële en processuele zelfstandigheid. Het procesrecht verbiedt dat niet, ook niet in een procedure waarin een collectieve vordering wordt ingesteld. Volgens de rechtbank is (vooralsnog) geen sprake van procesrechtelijke complicaties die meebrengen dat gezamenlijke behandeling van de collectieve vorderingen van Amnesty en de (gelijkluidende) individuele vorderingen van [eisers] in strijd komt met de eisen van een goede procesorde. Zoals tot nu toe is gebeurd, kunnen gezamenlijke processtukken worden genomen en kan gezamenlijke behandeling plaatsvinden.
Overige beslissingen
4.17.

Uit het voorgaande vloeit voort dat Amnesty ontvankelijk is in haar collectieve vordering, dat [eisers] ontvankelijk zijn in hun individuele vorderingen en dat de procedures in beginsel gezamenlijk kunnen worden voortgezet. De rechtbank zal voor de collectieve procedure van Amnesty nog moeten beslissen over de onderwerpen zoals genoemd in artikel 1018e lid 1 Rv, artikel 1018e lid 2 Rv, artikel 1018f Rv en artikel 1018g Rv. 4.18.

Op grond van artikel 1018e lid 2 Rv en 1018f Rv moet de rechter, kort gezegd, beoordelen wat de collectieve vordering inhoudt en voor welke nauw omschreven groep personen deze is ingesteld en moet de rechter een zogenoemde opt-out-mogelijkheid bieden. De rechtbank is van oordeel dat in deze zaak geen toepassing kan (en hoeft te) worden gegeven aan deze voorschriften omdat deze niet zijn toegesneden op een collectieve procedure die beoogt de onrechtmatigheid van een algemeen verbindend voorschrift vast te stellen. In een dergelijk geval kan namelijk geen sprake zijn van een situatie waarin sommige mensen wel en anderen niet gebonden zijn aan de rechterlijke uitspraak. De gemeente voert aan dat sommige Nederlanders het mogelijk met Amnesty oneens zijn en/of een ander geluid willen laten horen. Dat zou kunnen, maar als de rechter oordeelt dat een algemeen verbindend voorschrift onrechtmatig was, dan volgt daaruit dat het voorschrift onrechtmatig was jegens iedereen. Ook jegens personen die het demonstratieverbod steunen of niet wensten te demonstreren. Een opt-out zou daaraan niets kunnen veranderen. 4.19.

Gesteld noch gebleken is dat de aan een bepaalde plaats gebonden aard van de collectieve vordering aanleiding geeft voor behandeling van deze zaak bij een ander gerecht, zoals bedoeld in artikel 1018e lid 2 (laatste deel) Rv. De demonstratieverboden golden immers voor de gemeente Amsterdam. 4.20.

Op grond van artikel 1018e lid 1 Rv wijst de rechter een exclusieve belangenbehartiger aan. In deze zaak hebben zich op de voet van artikel 1018d Rv geen andere belangenorganisaties gemeld. Het aanwijzen van een exclusieve belangenbehartiger is bedoeld om duidelijk te maken wie van de belangenorganisaties die voor een bepaalde gebeurtenis een collectieve vordering hebben ingediend, de leiding heeft in de procedure en daarvoor verantwoordelijk is. In dit geval dient de aanwijzing van een exclusieve belangenbehartiger naar het oordeel van de rechtbank geen redelijk doel, terwijl het wel tot verdere vertraging van de zaak leidt. Amnesty heeft in haar dagvaarding gemotiveerd verzocht geen exclusieve belangenbehartiger aan te wijzen. De gemeente heeft zich niet tegen dat verzoek verzet. De rechtbank zal dan ook dit voorschrift in deze zaak niet toepassen. 4.21.

De rechtbank ziet wel aanleiding voor het stellen van een termijn voor het beproeven van een overeenkomst als bedoeld in artikel 1018g Rv. De gemeente en Amnesty hebben beide veel ervaring met het demonstratierecht en zijn het ook in hoge mate met elkaar eens over het belang van dat recht. Gelet op de tijdens de mondelinge behandeling door partijen uitgesproken bereidheid zal hun de gelegenheid worden geboden de mogelijkheid van een minnelijke uitkomst te onderzoeken. De rechtbank geeft partijen in dat kader mee dat de Hoge Raad recentelijk heeft geoordeeld dat uit artikel 9 van de Grondwet, de totstandkomingsgeschiedenis van deze bepaling en de grondwettelijke beperkingssystematiek volgt dat de grondwetgever ervoor heeft gekozen dat het recht op betoging niet door lagere overheden kan worden beperkt anders dan krachtens een specifieke wetsbepaling (HR 24 maart 2026, ECLI:NL:HR:2026:483). Anderzijds is op grond van arresten van de Hoge Raad van 1 oktober 2004 (ECLI:NL:HR:2004:AO8913, Stichting Faunabescherming/Frieslân) en van 9 april 2010 (ECLI:NL:HR:2010:BK4549, Staat en SGP/[partij 3] c.s.) twijfelachtig of de rechter een verbod kan geven om wetgeving in materiële zin tot stand te brengen, wat in deze procedure onder 4 wordt gevorderd. In elk geval deze twee onderwerpen zullen bij een eventuele inhoudelijke behandeling aan bod komen, maar helpen partijen mogelijk ook bij hun poging een overeenkomst te sluiten. 4.22.

De termijn voor het beproeven van een overeenkomst als bedoeld in artikel 1018g Rv zal worden bepaald op zes weken. Amnesty en de gemeente worden aan het eind van deze termijn van zes weken in de gelegenheid gesteld zich op de rol uit te laten over de voortzetting of doorhaling van de procedure tussen Amnesty en de gemeente. Indien Amnesty en de gemeente een overeenkomst sluiten, ligt voor de hand dat [eisers] zich daarbij aansluiten, maar dat hoeft niet noodzakelijkerwijs zo te zijn. [eisers] kunnen zich op dezelfde roldatum eveneens uitlaten over de voortzetting of doorhaling van de procedure tussen hen en de gemeente. 4.23.

Indien de procedures na voornoemde termijn van zes weken worden voortgezet, zal een termijn van twaalf weken worden gesteld voor het aanvullen door de gemeente van de gronden van haar verweer in de collectieve procedure op de voet van artikel 1018g Rv (een inhoudelijke conclusie van antwoord). Dat processtuk kan dan desgewenst tevens dienen als de conclusie van antwoord in de zaken van [eisers] De rechtbank ziet geen aanleiding voor het stellen van een termijn voor het aanvullen door Amnesty van de gronden van haar vordering, omdat Amnesty tijdens de mondelinge behandeling heeft verklaard daar geen behoefte aan te hebben. 4.24.

De gemeente heeft ten slotte verzocht toe te staan dat mevrouw [naam] op een volgende mondelinge behandeling in deze procedure mede namens de gemeente het woord voert. De rechtbank zal dat toestaan. 4.25.

Iedere verdere beslissing wordt aangehouden.