10.2 Algoritmen en het algoritmeregister

Een algoritme is een reeks instructies die stap voor stap beschrijven hoe een computer een bepaalde taak moet uitvoeren of hoe een probleem moet worden opgelost. Vergelijk het met een recept voor een gerecht: het algoritme vertelt precies welke stappen de computer moet nemen, in welke volgorde, en onder welke voorwaarden. Bij kunstmatige intelligentie (AI) worden algoritmen gebruikt om grote hoeveelheden data te analyseren, verbanden te herkennen en beslissingen te nemen op basis van patronen in die data. Een algoritme kan bijvoorbeeld bepalen welke e-mails waarschijnlijk spam zijn, welke route het snelst is op basis van verkeersinformatie, of welke producten iemand interessant zou kunnen vinden.

Algoritmen worden binnen de overheid steeds vaker ingezet en kunnen grote gevolgen hebben voor burgers, bijvoorbeeld bij toeslagen, uitkeringen en handhaving. Daarom is het Algoritmeregister in het leven geroepen. Het doel van dit register is om burgers inzicht te geven in hoe beslissingen tot stand komen en zo het vertrouwen in de overheid te versterken. Het register is openbaar toegankelijk en biedt informatie over de algoritmen die Nederlandse overheidsorganisaties gebruiken.
Bij elke registratie wordt een aantal onderdelen vastgelegd. Allereerst wordt beschreven wat het algoritme doet: welke taak of beslissing ondersteunt het algoritme. Vervolgens geeft het register aan welke wetgeving aan het algoritme ten grondslag ligt en waarom de organisatie het mag toepassen. Ook wordt aangegeven welke databronnen worden toegepast en hoe de kwaliteit van de gebruikte data is geborgd. Tot slot worden de risico’s in kaart gebracht, inclusief de maatregelen die zijn genomen om ongewenste effecten, zoals discriminatie of willekeur, te voorkomen. Registratie van algoritmes is nog vrijwillig, maar het streven is registratie te verplichten voor algoritmes met grote impact.