Het kabinet steunt de doelstelling van de Europese Cloud and AI Development Act (CADA), maar wil tijdens de Europese onderhandelingen op meerdere punten ingrijpende aanpassingen afdwingen. Volgens het kabinet gaat de Europese Commissie op onderdelen te ver, onder meer met de bevoegdheden die zij naar zich toe trekt, de verplichte aanwijzing van datacenterzones en de uitvoerbaarheid van de voorgestelde regels. Dat blijkt uit het BNC-fiche dat het kabinet naar de Tweede Kamer heeft gestuurd.
De Europese Commissie presenteerde de Cloud and AI Development Act op 3 juni als onderdeel van het bredere Technological Sovereignty Package. De verordening moet de Europese afhankelijkheid van niet-Europese cloud- en AI-aanbieders verminderen, de beschikbaarheid van rekencapaciteit vergroten en een Europees soevereiniteitsraamwerk voor clouddiensten invoeren. Daarnaast bevat het voorstel maatregelen om de ontwikkeling van datacenters te versnellen en de inzet van Europese cloud- en AI-oplossingen te stimuleren.
Het kabinet onderschrijft deze ambitie. Volgens het kabinet is een sterk Europees cloud- en AI-ecosysteem noodzakelijk om de digitale weerbaarheid en het concurrentievermogen van Europa te vergroten. Tegelijkertijd benadrukt het dat technologische soevereiniteit alleen kan worden bereikt met een integrale aanpak van de volledige technologieketen, van halfgeleiders en cloudinfrastructuur tot AI-toepassingen.
De belangrijkste kritiek richt zich op de bevoegdheden die de Europese Commissie zichzelf wil geven. In het voorstel kan de Commissie nationale risicobeoordelingen beoordelen en, indien zij die onvoldoende acht, zelf bepalen welk betrouwbaarheidsniveau voor bepaalde overheidsprocessen moet gelden.
Volgens het kabinet gaat dit te ver. Lidstaten moeten zelf kunnen blijven bepalen welke beveiligingsniveaus noodzakelijk zijn voor nationale veiligheid en kritieke sectoren, waaronder defensie. Het kabinet zal zich daarom tijdens de onderhandelingen verzetten tegen deze bevoegdheid van de Commissie.
Ook de plannen voor zogenoemde datacenter-versnellingszones roepen bezwaren op. De Commissie wil dat iedere lidstaat ten minste één zone aanwijst waarin vergunningsprocedures voor datacenters versneld worden afgehandeld en maximaal twaalf maanden duren.
Het kabinet wijst erop dat Nederland sinds 2024 juist een landelijke instructieregel kent die nieuwe hyperscale datacenters grotendeels verbiedt. Daarnaast acht het de voorgestelde vergunningstermijn van twaalf maanden in veel gevallen niet haalbaar. Ook plaatst Nederland juridische vraagtekens bij de gekozen rechtsgrondslag, omdat ruimtelijke ordening volgens het kabinet primair een nationale bevoegdheid is.
Hoewel de CADA zich vooral richt op cloudinfrastructuur en datacenters, vindt het kabinet dat de Europese aanpak breder moet zijn. Nederland pleit ervoor om cloud, AI en halfgeleiders als één samenhangende technologiestack te benaderen. Alleen wanneer ook de productie van Europese chips en andere cruciale technologieën wordt versterkt, kan volgens het kabinet daadwerkelijk sprake zijn van digitale en technologische soevereiniteit.
Daarnaast vraagt het kabinet aandacht voor de uitvoerbaarheid van het voorstel. Het waarschuwt voor extra administratieve lasten voor zowel bedrijven als overheden en betwijfelt of de voorgestelde invoeringstermijn van één jaar voldoende is om de benodigde nationale regelgeving zorgvuldig voor te bereiden. Nederland zal daarom pleiten voor meer flexibiliteit en een langere implementatieperiode.
Het kabinet ondersteunt de doelstelling om de Europese digitale weerbaarheid en technologische soevereiniteit te versterken, maar wil dat lidstaten meer ruimte houden om nationaal beleid vorm te geven. Tijdens de onderhandelingen in de Raad zal Nederland daarom inzetten op een betere afbakening van de bevoegdheden van de Europese Commissie, meer ruimte voor nationale keuzes en een beter uitvoerbare uitwerking van de verordening.
