Nederland is uitgegroeid tot een van de belangrijkste landen voor collectieve schadeprocedures in Europa. Volgens werkgeversorganisatie VNO-NCW brengt dat niet alleen voordelen met zich mee voor gedupeerden, maar ook risico's voor het investeringsklimaat, de rechtspraak en de positie van bedrijven. In een position paper voor de evaluatie van de Wet afwikkeling massaschade in collectieve actie (Wamca) pleit de organisatie daarom voor ingrijpende aanpassingen van de wet.
De Wamca, die sinds 2020 van kracht is, maakt het mogelijk dat belangenorganisaties namens een groep gedupeerden schadevergoeding eisen van bedrijven of overheden. Volgens VNO-NCW lopen momenteel ongeveer honderd collectieve procedures in Nederland, met een gezamenlijke gevorderde schade van circa 88 miljard euro. Daarmee wordt ongeveer dertig procent van alle collectieve zaken binnen de Europese Unie bij een Nederlandse rechter behandeld.
De organisatie wijst erop dat de Wamca oorspronkelijk bedoeld was om schadeclaims efficiënter af te handelen door procedures te bundelen. Tegelijkertijd zou Nederland door de huidige opzet aantrekkelijk zijn geworden voor buitenlandse procesfinanciers en advocatenkantoren die collectieve claims financieren en voeren.
Een belangrijk punt van kritiek betreft de rol van commerciële procesfinanciers. Volgens VNO-NCW zijn collectieve procedures vaak alleen mogelijk dankzij externe financiering, maar kunnen de belangen van financiers botsen met die van de gedupeerden die zij zeggen te vertegenwoordigen. De organisatie pleit daarom voor meer transparantie over financieringsconstructies, een maximumvergoeding voor procesfinanciers en strengere kwaliteitseisen of zelfs toezicht op deze partijen.
Daarnaast waarschuwt VNO-NCW dat de huidige praktijk kan leiden tot langdurige procedures, hoge maatschappelijke kosten en reputatiedruk op bedrijven, waardoor schikkingen soms aantrekkelijker worden dan een inhoudelijke juridische procedure.
Om de volgens haar ongewenste effecten te beperken doet VNO-NCW verschillende aanbevelingen. Zo wil de organisatie de representativiteit van claimstichtingen versterken, de aantrekkingskracht van Nederland voor buitenlandse claims verminderen en de mogelijkheden voor ideële procedures beperken. Ook pleit zij voor een strengere regulering van third party litigation funding op Europees niveau.
De discussie raakt direct aan het groeiende aantal collectieve privacyzaken. De afgelopen jaren zijn onder meer procedures gestart tegen technologiebedrijven, telecomaanbieders en advertentieplatforms wegens vermeende schendingen van de AVG. Veel van deze zaken worden eveneens gevoerd onder de Wamca en maken gebruik van externe procesfinanciering.
De evaluatie van de Wamca zal daarom niet alleen gevolgen kunnen hebben voor klassieke massaclaims, maar ook voor toekomstige collectieve procedures over persoonsgegevens, datalekken en AI-gerelateerde schade.
