AP vraagt input over uitleg bij geautomatiseerde besluitvorming

Steeds vaker stappen organisaties over op geautomatiseerde besluitvorming om bepaalde besluiten te nemen. Denk aan de beoordeling van een kredietaanvraag of van online sollicitaties. Vaak maken organisaties voor geautomatiseerde besluitvorming gebruik van algoritmes en artificiële intelligentie (AI).

Recht op uitleg bij automatisch besluit

Neemt een organisatie automatisch een besluit over iemand, en heeft dat besluit serieuze gevolgen voor diegene, dan heeft die persoon recht op uitleg over dit besluit. Zodat diegene de redenen achter het besluit kan begrijpen en zich zo nodig tegen het besluit kan verweren.

Ook dwingt de verplichte uitleg organisaties om zelf te begrijpen hoe hun besluitvormingsprocessen werken.

Dit moet in de uitleg staan

In de uitleg moet de organisatie vertellen:

dat er sprake is van geautomatiseerde besluitvorming;

wat de verwachte gevolgen en het belang van het besluit zijn;

wat de onderliggende logica van het besluit is;

welke rechten de persoon in kwestie heeft en hoe diegene die rechten kan uitoefenen.

De uitleg mag niet vaag of ingewikkeld zijn. De uitleg moet ook volledig zijn.

Organisaties die automatische besluiten nemen, moeten in het algemeen informatie geven over hoe dat in zijn werk gaat. Die algemene informatie moeten zij verstrekken aan alle betrokkenen (de mensen van wie zij persoonsgegevens verwerken). Ook moet de organisatie persoonlijke uitleg geven als dat wordt gevraagd door de persoon over wie een automatisch besluit is genomen.

Vooraf nadenken over uitleg is essentieel

Uitleg geven kan ingewikkeld zijn. Bijvoorbeeld wanneer het systeem dat het besluit heeft genomen niet meteen inzichtelijk is. Wanneer organisaties werken met algoritmes die niet uit te leggen zijn, kunnen zij de betrokkene niet vertellen waarom een bepaald besluit is genomen. Daarom is het essentieel om bij de keuze voor het systeem en de inrichting al na te denken over uitleg.

Sommige systemen zijn namelijk van zichzelf al goed inzichtelijk voor mensen. Er zijn ook systemen die andere technieken nodig hebben om ze inzichtelijk te maken. Daarnaast zijn er systemen die (nog) niet goed uit te leggen zijn.

Handvatten geven praktische hulp

De AP biedt met de handvatten voorbeelden en praktische hulp aan organisaties om hun uitleg begrijpelijk te maken. Ook gaat de AP in op wat een organisatie moet doen wanneer andere belangen geschaad zouden worden door de uitleg, zoals het recht op gegevensbescherming van een ander persoon of een bedrijfsgeheim.

De handvatten zijn een uitgebreid naslagwerk voor wie binnen een organisatie uitleg moet regelen, en voor mensen die uitleg krijgen en willen weten waar zij recht op hebben.

Bij de publicatie van de definitieve handvatten publiceert de AP ook een stappenplan voor organisaties en een overzicht voor betrokkenen. Verder doet de AP samen met onderzoekers van de Universiteit Utrecht onderzoek naar effectieve communicatievormen om algoritmische besluitvorming uit te leggen.

Uw input is welkom

De AP nodigt organisaties, experts en belanghebbenden uit om te reageren op de consultatie. We zijn benieuwd naar inzichten uit de praktijk. Heeft u bijvoorbeeld ervaring met een aanpak die werkt? Of loopt u juist tegen knelpunten aan?

De input gebruiken we om de handvatten aan te scherpen. We publiceren een samenvatting van de ontvangen reacties, zonder namen van personen en organisaties en zonder contactgegevens.

Wilt u reageren? Stuur dan een e-mail naar ppa@autoriteitpersoonsgegevens.nl. Hier kunt u ook terecht met vragen over het document of het consultatieproces. We ontvangen uw input graag uiterlijk 26 mei 2026.