Wie een schadevergoeding vordert wegens een schending van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), stuit al snel op één arrest: Österreichische Post (C-300/21). Met deze uitspraak van 4 mei 2023 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie het juridische kader geschetst voor schadeclaims op grond van artikel 82 AVG. Nederlandse rechters verwijzen inmiddels regelmatig naar dit arrest bij de beoordeling van vorderingen wegens materiële en immateriële schade.
De zaak draaide om de Oostenrijkse postonderneming Österreichische Post, die persoonsgegevens gebruikte om met behulp van een algoritme politieke voorkeuren van burgers te voorspellen. Ook van de eiser werd zonder diens toestemming een vermeende politieke affiniteit afgeleid. Hoewel deze gegevens niet met derden waren gedeeld, stelde de betrokkene dat hij zich beledigd voelde, zijn vertrouwen had verloren en aanspraak maakte op € 1.000 immateriële schadevergoeding.
De Oostenrijkse rechter legde vervolgens drie prejudiciële vragen voor aan het Hof van Justitie. Centraal stond de vraag wanneer een betrokkene recht heeft op schadevergoeding op grond van artikel 82 AVG.
Het Hof maakt allereerst duidelijk dat een inbreuk op de AVG op zichzelf onvoldoende is om een recht op schadevergoeding te laten ontstaan. Voor een succesvolle vordering moeten drie voorwaarden cumulatief zijn vervuld: er moet sprake zijn van een AVG-inbreuk, de betrokkene moet daadwerkelijk materiële of immateriële schade hebben geleden en er moet een causaal verband bestaan tussen die schade en de inbreuk. Het bestaan van een overtreding alleen is dus niet voldoende.
Daarmee geeft het Hof belangrijke richting aan de toepassing van artikel 82 AVG. De civiele schadevergoedingsregeling heeft immers een ander doel dan het handhavingsinstrumentarium van toezichthouders. Waar administratieve boetes zijn gericht op naleving en afschrikking, is schadevergoeding bedoeld om daadwerkelijk geleden schade te compenseren.
Tegelijkertijd verwerpt het Hof een andere beperking die in sommige lidstaten werd gehanteerd. De Oostenrijkse rechter vroeg of immateriële schade alleen voor vergoeding in aanmerking komt wanneer deze een bepaalde mate van ernst bereikt. Volgens het Hof biedt de AVG daarvoor geen ruimte. Artikel 82 AVG kent geen drempelwaarde voor immateriële schade en lidstaten mogen een dergelijke voorwaarde ook niet via hun nationale recht introduceren.
Dat betekent echter niet dat iedere vorm van ergernis automatisch recht geeft op een schadevergoeding. De betrokkene zal nog steeds moeten aantonen dat daadwerkelijk immateriële schade is geleden. Het Hof laat de beoordeling daarvan over aan de nationale rechter.
Het arrest vormt inmiddels de basis voor vrijwel alle Nederlandse rechtspraak over artikel 82 AVG. Rechters toetsen schadeclaims steevast aan de drie door het Hof geformuleerde voorwaarden en beoordelen vervolgens of de gestelde schade voldoende is onderbouwd. Daarmee heeft Österreichische Post een evenwichtige koers uitgezet: een AVG-schending leidt niet automatisch tot een schadevergoeding, maar nationale rechters mogen ook geen extra drempels opwerpen die het verkrijgen van immateriële schadevergoeding bemoeilijken.
