Hoe krijg je meer inzicht in eigen algoritmes?

Momenteel staan er 15 algoritmes van de ACM in het Algoritmeregister. Daarmee is de autoriteit een voorloper onder toezichthouders in Nederland. Maar dat is nog maar het begin. Dit aantal gaat de komende tijd alleen maar toenemen, verwachten bestuurslid Martijn Ridderbos en Kari Spijker, algoritme-governancespecialist bij de Taskforce Data en Algoritmen (TDA) van de ACM.

Meer grip op de eigen algoritmes

“We zijn nu bijna 2 jaar bezig met het landelijke Algoritmeregister”, vertelt Spijker. “Het heeft ons geholpen om meer grip te krijgen op welke algoritmes we allemaal in huis hebben. Door onze algoritmes te registreren in het Algoritmeregister werden we gedwongen om na te denken over de vraag: wat definiëren wij eigenlijk als algoritme, en wat valt daar wel en niet onder?”

Volgens Spijker helpt het register dan ook als een instrument om overzicht te creëren. “De ACM bestaat uit veel verschillende directies, die elk op hun eigen manier toezicht houden. Het Algoritmeregister was voor ons de aanleiding om ons interne register te actualiseren en uit te breiden. Welke algoritmes en AI-systemen gebruiken we? En zijn die ook op orde? Het nationale Algoritmeregister heeft ons echt geholpen om nog verantwoorder en transparanter te werken als toezichthouder.”

Kernwaarden

Ridderbos onderschrijft dat beeld. “Onze missie is om markten goed te laten werken voor mensen en bedrijven, nu en in de toekomst. Vanuit die missie hanteren we 3 kernwaarden: onafhankelijk, open en vindingrijk. Juist vanuit die openheid is het Algoritmeregister heel belangrijk. We vinden het essentieel om publiek en transparant te zijn over wat we doen. Daarom delen we onze belangrijkste algoritmes in een register dat voor iedereen toegankelijk is.”

Dilemma tussen openheid en toezicht

Hoe belangrijk transparantie ook is, de ACM kan niet alle algoritmes volledig openbaar maken omdat dat haar taak als toezichthouder in gevaar zou brengen. Van sommige algoritmes wil je niet dat iedereen precies weet hoe ze werken”, zegt Ridderbos. “Dat zou het toezicht kunnen ondermijnen. Het is een dilemma, want we willen zo open mogelijk zijn.”

Daarom worden sommige algoritmes slechts op hoofdlijnen beschreven. “Te gevoelige informatie herformuleren we”, licht Spijker toe. “We beschrijven bijvoorbeeld globaal hoe een algoritme technisch werkt, zonder details prijs te geven over bronnen of specifieke methodes.”

Ridderbos benadrukt dat dit geen willekeurige keuze is. “We houden geen informatie achter die het publiek op basis van de criteria zou moeten kennen. Maar we maken wel een zorgvuldige afweging om te voorkomen dat onze toezichtstaken worden geschaad.”

Maximale transparantie

De Taskforce Data en Algoritmen ontwikkelt ook steeds vaker zelf algoritmes die zorgen voor meer inzicht in markten en marktgedragingen en voor detectie van marktproblemen. “We verwachten dat op dat vlak ook meer registraties in het register zullen volgen”, zegt Ridderbos. “De ontwikkelingen gaan razendsnel, zowel bij de partijen waarop wij toezicht houden als bij onszelf. Wij kijken hoe we AI kunnen inzetten om ons werk te verrijken en gebruiken die kennis ook om goed toezicht te kunnen houden op markten waarin data en AI een steeds grotere rol spelen. Dat vraagt om maximale transparantie waar dat kan en zorgvuldigheid. Hoe meer we in Nederland met AI en algoritmes werken, hoe groter de noodzaak om daar open over te zijn. Zeker bij publieke dienstverleners. We hopen dat ook andere partijen erin meegaan. Dat draagt bij aan een gelijk speelveld.”

Naar datagebaseerd toezicht

Omdat het gebruik van data en algoritmes toeneemt, heeft de ACM begin 2023 de Taskforce Data en Algoritmen opgericht. “We zijn die nu aan het omvormen tot een volwaardige directie”, zegt Ridderbos. “Datagebaseerd toezicht is een essentieel onderdeel van onze taak.” Spijker ziet daarin ook een bredere maatschappelijke verantwoordelijkheid. “Digitalisering verandert de samenleving ingrijpend en daar moeten onze digitale instrumenten en capaciteiten in meegroeien. Juist toezichthouders hebben de taak om die ontwikkelingen in goede banen te leiden en te zorgen voor een veilige en betrouwbare online omgeving.” Daarom leidt de ACM samen met andere toezichthouders de Nederlandse Zorgautoriteit (NZA) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) via een traineeship dataspecialisten op die gespecialiseerd zijn in het gebruik van data en algoritmes binnen de toezichtpraktijk.

Doe ook mee!

Ridderbos en Spijker roepen andere overheidsorganisaties ook op om hun algoritmes te delen via het Algoritmeregister: “Blijf daarbij niet te lang hangen in definities”, adviseert Spijker. “Begin gewoon met inventariseren en delen. Het Algoritmeregister is niet alleen een verplichting, maar ook een bron van inspiratie. Het laat zien wat je al doet. En daar mag je best trots op zijn.”