Algoritmes aan de knoppen: rechter legitimeert digitale risicoselectie door de Belastingdienst

De rechtbank Den Haag volgt deze redenering niet. Zij acht het gebruik van het model rechtmatig en hecht doorslaggevend gewicht aan de toelichting van de Belastingdienst. Daarbij wordt benadrukt dat het model slechts een selectiemiddel is en dat altijd een menselijke beoordeling volgt voordat rechtsgevolgen intreden. Daarmee zou geen sprake zijn van uitsluitend geautomatiseerde besluitvorming in de zin van de AVG.

Opvallend is dat de rechtbank weinig kritisch toetst. Zij stelt expliciet “geen enkele aanleiding” te zien om te twijfelen aan de door de Belastingdienst geschetste werking en juridische basis van het model. Dat eiseres geen concrete aanwijzingen voor discriminatie of onrechtmatige gegevensverwerking aandraagt, speelt daarbij een belangrijke rol. De bewijslast lijkt hiermee feitelijk bij de belastingplichtige te worden gelegd, terwijl juist bij algoritmisch bestuur informatie-asymmetrie een belangrijk probleem vormt.

Ook het beroep op transparantie faalt. De rechtbank oordeelt dat er geen wettelijke verplichting bestaat om inzicht te geven in signalen, criteria of interne documentatie van het risicomodel. Dit is relevant voor de praktijk: het bevestigt dat de Belastingdienst (vooralsnog) beperkte openheid hoeft te geven over algoritmische selectie, mede onder verwijzing naar toezichtstrategieën.

Verder is het opmerkelijk dat de rechtbank het Schufa-arrest niet inhoudelijk bespreekt, ondanks de expliciete verwijzing daarnaar. Daarmee blijft onduidelijk hoe deze Europese jurisprudentie precies doorwerkt in de Nederlandse fiscale praktijk.

Conclusie

De uitspraak bevestigt dat algoritmische risicoselectie door de Belastingdienst juridisch standhoudt zolang menselijke tussenkomst aannemelijk is en concrete bezwaren ontbreken. Voor privacy- en dataprofessionals laat deze zaak echter ook zien dat de rechter (nog) terughoudend toetst, wat vragen oproept over effectieve rechtsbescherming en transparantie bij datagedreven overheidshandelen.