Kritiek op politie om delen persoonsgegevens in terrorismezaken

Aanleiding voor het onderzoek waren signalen van burgers die problemen ondervonden bij reizen, zoals ondervragingen of weigering aan de grens. Zij vermoedden dat hun gegevens via Nederlandse politiekanalen internationaal waren gedeeld. De politie blijkt inderdaad jarenlang informatie te hebben uitgewisseld via systemen zoals het Schengen Informatie Systeem en Interpol.

Met name de werkwijze vóór 2018 ligt onder vuur. In die periode werkte de politie met de zogenoemde LOP-J-lijst, waarop niet alleen veroordeelden stonden, maar ook personen die slechts verdacht werden. Plaatsing kon gebeuren op basis van “zachte” informatie, zonder duidelijke criteria of individuele toetsing.

De lijst werd bovendien regelmatig gedeeld met buitenlandse partners, soms elke twee weken. Vaak gebeurde dit met generieke toestemming van het Openbaar Ministerie, zonder beoordeling per individu. Dit vergrootte het risico dat persoonsgegevens breder werden verspreid dan noodzakelijk of proportioneel.

Volgens de inspectie konden de gevolgen groot zijn. Buitenlandse autoriteiten konden gegevens langer bewaren of anders gebruiken, bijvoorbeeld door mensen op no-fly lists te plaatsen. Burgers konden daardoor zonder duidelijke uitleg worden geconfronteerd met reisbeperkingen of extra controles.

De inspectie is vooral kritisch op het gebrek aan transparantie. Het interne onderzoek van de politie naar deze praktijken is “grotendeels niet navolgbaar en deels niet zorgvuldig” uitgevoerd. Zo is onduidelijk welke gegevens precies zijn gedeeld en op basis van welke criteria.

Minister: lessen trekken, maar ook context van dreiging

Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel onderschrijft in een beleidsreactie de kritiek op onderdelen, maar plaatst deze ook in perspectief. Hij benadrukt dat de onderzochte periode werd gekenmerkt door een hoge terroristische dreiging en grote druk op politie en overheid om aanslagen te voorkomen.

Volgens de minister was er destijds nog weinig standaardisering en waren werkprocessen in ontwikkeling. Tegelijk erkent hij dat juist bij het verwerken en delen van persoonsgegevens zorgvuldigheid essentieel is. “De zorgvuldige behandeling van gegevens van individuele Nederlandse burgers door de politie is voor mij van groot belang,” schrijft hij.

Van Weel neemt de aanbevelingen van de inspectie over en kondigt aan dat de politie haar interne onderzoeksprocessen verder zal professionaliseren. Ook wordt gekeken of de huidige internationale gegevensdeling voldoende waarborgen kent.

Meer waarborgen en strengere toetsing

De minister wijst erop dat sinds 2018 belangrijke verbeteringen zijn doorgevoerd. Zo geldt nu een landelijk uniform werkproces en moet het Openbaar Ministerie per individuele casus toetsen of internationale gegevensdeling noodzakelijk en proportioneel is.

Daarnaast zijn strengere eisen ingevoerd rond onderbouwing, bewaartermijnen en controle. Ook wordt periodiek gekeken naar bestaande signaleringen en is er meer aandacht voor privacywetgeving, zoals de Wet politiegegevens.

Tegelijk blijft volledige reconstructie van eerdere praktijken lastig, doordat veel gegevens inmiddels zijn vernietigd. Dit bemoeilijkt zowel toezicht als rechtsbescherming van burgers.

Het rapport en de reactie van de minister laten daarmee een spanningsveld zien dat nog altijd actueel is: de noodzaak van internationale samenwerking in terrorismebestrijding versus het beschermen van privacy en rechtszekerheid. Volgens de inspectie én de minister vraagt juist dat spanningsveld om blijvende scherpte en betere waarborgen.