Nederland werkt aan digitale snelweg voor zorggegevens: burgers krijgen meer regie

De EHDS, die op 26 maart 2025 in werking is getreden, verplicht lidstaten om uiterlijk in 2031 volledig klaar te zijn voor digitale gegevensuitwisseling. Voor de burger betekent dit een flinke verschuiving: waar nu vaak nog expliciete toestemming nodig is voor het delen van data, wordt ‘databeschikbaarheid’ straks de norm, tenzij de burger zelf een beperking oplegt.

Nieuwe rechten voor de patiënt

De verordening geeft burgers een reeks digitale rechten om de controle over hun eigen zorggegevens te versterken:

Directe inzage: Burgers krijgen het recht om hun elektronische gezondheidsgegevens onmiddellijk en gratis in te zien via online portalen of apps.

Regie over data: Patiënten kunnen zelf informatie toevoegen aan hun dossier, gegevens rectificeren of deze digitaal laten overdragen naar een andere zorgverlener.

Opt-out recht: Nederland maakt gebruik van de Europese mogelijkheid om burgers een ‘opt-out’ te bieden. Hiermee kunnen zij voorkomen dat hun gegevens via de centrale infrastructuur beschikbaar zijn voor andere zorgverleners (primair gebruik) of voor onderzoek (secundair gebruik).

Het ministerie onderzoekt momenteel hoe bestaande diensten, zoals Persoonlijke Gezondheidsomgevingen (PGO’s) en MijnGezondheidsoverzicht (MGO), kunnen dienen als de officiële ‘toegangsdienst’ voor deze rechten.

Oprichting nieuwe zorgautoriteit

Om de enorme datastroom in goede banen te leiden, is het kabinet voornemens een nieuw zelfstandig bestuursorgaan (zbo) op te richten. Deze organisatie zal twee belangrijke functies vervullen:

Autoriteit Digitale Gezondheid (ADG): Verantwoordelijk voor de beschikbaarheid en uitwisseling van zorgdata tussen zorgverleners en burgers.

Health Data Access Body (HDAB): Deze instantie gaat vergunningen verlenen voor het hergebruik van zorgdata voor onderzoek en innovatie.

Gevolgen voor zorg-ICT

De komst van de EHDS heeft ook grote gevolgen voor de Nederlandse Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz). Een opvallende wijziging is de manier waarop ICT-systemen in de zorg worden getoetst. Waar de Wegiz uitging van verplichte keuring door externe partijen, schrijft de EHDS een systeem van ‘zelfbeoordeling’ door leveranciers voor, vergelijkbaar met de CE-markering. Nederland zal zijn nationale wetgeving hierop aanpassen om dubbele regeldruk voor softwareleveranciers te voorkomen.

Tijdpad

De invoering gebeurt stapsgewijs. In de eerste helft van 2026 gaat de eerste tranche van de implementatiewetgeving in internetconsultatie. De uiteindelijke wet, inclusief de regels voor de opt-out, moet uiterlijk 26 maart 2029 van kracht zijn. Na de zomer van 2026 zal de minister de Kamer verder informeren over de precieze invulling van de burgerrechten en de technische haalbaarheid voor het zorgveld.

Lees hier de Kamerbrief van minister Bruijn