Sinds de inwerkingtreding van de Wet gegevensverwerking door samenwerkingsverbanden (WGS) op 1 maart 2025 is het debat over structurele gegevensdeling binnen het zorg- en veiligheidsdomein niet verstomd. De wet beoogt een expliciete wettelijke grondslag te bieden voor gegevensuitwisseling binnen onder meer Zorg- en Veiligheidshuizen, RIEC’s, het Financieel Expertisecentrum (FEC) en iCOV. Tegelijkertijd blijft de vraag in hoeverre de wettelijke waarborgen in de praktijk voldoende bescherming bieden aan betrokkenen. Dit artikel biedt een overzicht van de belangrijkste kritische en praktijkgerichte duidingen die sinds 2025 over de WGS zijn verschenen.
In november 2025 publiceerde Bits of Freedom een kritisch artikel waarin wordt gesteld dat de WGS ruime mogelijkheden biedt om persoonsgegevens te delen binnen samenwerkingsverbanden, terwijl voor betrokkenen niet altijd duidelijk is welke gegevens over hen worden verwerkt en met welke partijen deze worden gedeeld. Volgens de organisatie kan dit leiden tot een feitelijke beperking van de rechtsbescherming, met name wanneer gegevensuitwisseling plaatsvindt op basis van signalen, vermoedens of risicobeelden.
(Bron: Bits of Freedom, 19 november 2025)
Ook vanuit de advocatuur zijn kanttekeningen geplaatst. Hertoghs Advocaten wijst erop dat het bestaan van een wettelijke grondslag op zichzelf niet betekent dat iedere gegevensverwerking automatisch voldoet aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. In het bijzonder wordt gewezen op de noodzaak om concreet te onderbouwen wanneer sprake is van “duidelijke en objectieve aanwijzingen” die gegevensdeling rechtvaardigen.
(Bron: Hertoghs Advocaten, 10 november 2025)
Het Nederlands Genootschap van Functionarissen voor de Gegevensbescherming (NGFG) besteedde in december 2025 aandacht aan de positie van de coördinerend FG. Daarbij wordt gewezen op het belang van een duidelijke taakafbakening en daadwerkelijke onafhankelijkheid binnen samenwerkingsverbanden waar meerdere bestuurlijke belangen samenkomen.
(Bron: NGFG, 10 december 2025)
Andere publicaties kiezen voor een meer feitelijke toelichting op de wet en de bijbehorende governance-structuur. ICTRecht publiceerde begin 2025 een overzicht van de systematiek van de WGS, inclusief de verhouding tot bestaande AVG-verplichtingen zoals dataminimalisatie, transparantie en het uitvoeren van een DPIA.
(Bron: ICTRecht, 23 januari 2025)
Platform Sociaal Domein plaatste de WGS in juni 2025 nadrukkelijk in het perspectief van gemeenten. Volgens dat platform biedt de wet duidelijkheid over de juridische basis voor structurele samenwerking, maar vraagt zij tegelijkertijd om zorgvuldige inrichting van interne processen, waaronder de aanwijzing van een coördinerend FG, een rechtmatigheidsadviescommissie en een centraal contactpunt voor betrokkenen.
(Bron: Platform Sociaal Domein, 13 juni 2025)
Dat de WGS inmiddels vooral een implementatievraagstuk is, blijkt uit verschillende beleidsdocumenten van betrokken organisaties. De Nederlandse Zorg- en Veiligheidshuizen informeerden in maart 2025 over de praktische gevolgen van de wet, waaronder de inrichting van een centraal contactpunt voor de uitoefening van AVG-rechten.
(Bron: Nederlandse Zorg- en Veiligheidshuizen, 1 maart 2025)
In september 2025 werden bestuurlijke afspraken vastgesteld om de toepassing van de WGS binnen deze samenwerkingsverbanden te uniformeren.
(Bron: Nederlandse Zorg- en Veiligheidshuizen, 24 september 2025)
Het Openbaar Ministerie publiceerde daarnaast een instructie over de toepassing van de WGS en de samenhang met de Wet PARTA (in werking sinds 1 juli 2025). Daarmee wordt inzichtelijk hoe de wettelijke kaders worden vertaald naar interne werkprocessen en verantwoordelijkheidsverdelingen.
(Bron: Openbaar Ministerie, 2025)
Een jaar na inwerkingtreding is de centrale vraag niet langer of de WGS een expliciete grondslag biedt voor gegevensdeling – dat doet zij – maar hoe die grondslag in concrete gevallen wordt toegepast en begrensd.
Voor professionals in het sociaal domein betekent dit dat zij per casus moeten kunnen onderbouwen:
De komende periode zal duidelijk moeten worden hoe de Autoriteit Persoonsgegevens toezicht houdt op de toepassing van de WGS en in hoeverre rechtspraak nadere grenzen stelt aan de praktijk van structurele gegevensdeling.
