Menu

Zoek op
rubriek
Data&Privacyweb
0

Hoe digitaal wordt Rutte-IV?

Na bijna een jaar moeizaam formeren staat er maandag eindelijk een nieuw kabinet op het bordes. Met een primeur: voor het eerst is er een staatssecretaris voor Digitalisering. Wat kunnen we verwachten van Alexandra van Huffelen en Rutte-IV op het gebied van digitale zaken? Data&Privacyweb werpt alvast een blik vooruit.

28 jan 2022

Achtergrond artikelen

Achtergrond artikelen

Veel Nederlanders maken zich zorgen over de schaduwkanten van digitalisering. Die zorgen gaan vooral over de opmars en invloed van Big Tech en de flagrante schending van privacy in hun dagelijks leven. Slimme apparaten worden gewantrouwd, omdat ze wel eens zaken zouden kunnen opnemen en verwerken die in de privésfeer dienen te blijven.

Uit onderzoek van marktonderzoeksbureau Motivaction (1) blijkt dat bijna 70 procent van alle respondenten een sturende rol van de overheid vraagt en een minister van Digitale Zaken wil. Eerder liet ook D66-prominent en oud-parlementariër Kees Verhoeven in een interview met de Groene Amsterdammer (2) weten dat er wat hem betreft zo’n minister moet komen. Volgens Verhoeven wordt de burger digitaal niet alleen bedreigd door Big Tech, maar ook door de eigen overheid. Daarvoor hoeven we alleen maar naar de algoritmes van de Belastingdienst te kijken, die er mede voor zorgden dat duizenden mensen onterecht werden beschuldigd van fraude met kinderopvangtoeslag.

Nog wel wat huiswerk

Genoeg uitdagingen op het maatschappelijke bordje voor een minister van Digitale Zaken, zou je zeggen. Maar die komt er niet. D66 haalde bakzeil, want in haar verkiezingsprogramma pleitte de tweede partij in het kabinet voor zo’n minister. Het werd een compromis: er komt voor het eerst een staatssecretaris voor Digitalisering, al moet die er ook Koninkrijksrelaties ‘bij doen’. Het gaat om Alexandra van Huffelen (D66), een oude bekende, want ze was in de vorige kabinetsperiode – en dat is saillant – verantwoordelijk voor de afwikkeling van de toeslagenaffaire. Zelf zei ze in een interview met de NOS (3) over digitalisering nog niet veel te weten. ‘Voor mij een nieuw beleidsterrein. Ik moet me in veel onderwerpen nog gaan verdiepen, ik moet eerst nog even wat huiswerk doen.’ Wel wist ze dat digitalisering voor Nederland ‘een heel groot en belangrijk onderwerp is’. Volgens haar ‘zien we de kansen op het gebied van digitalisering, maar ook de negatieve kanten ervan, bijvoorbeeld bij de Belastingdienst’.

Van Huffelen studeerde bestuurskunde en heeft een omvangrijk politiek en bestuurlijk cv. Zo was ze wethouder in Rotterdam, leidinggevende bij energiebedrijf Essent en algemeen directeur van het Gemeentevervoerbedrijf in Amsterdam, kortweg het GVB. In 2020 werd ze benoemd als staatssecretaris voor Toeslagen en Douane, als opvolger van haar afgetreden partijgenoot Menno Snel. Van Huffelen moest ervoor zorgen dat al die duizenden gedupeerden in de toeslagenaffaire gecompenseerd zouden worden, en dat zorgde nog wel eens voor opschudding in de Tweede Kamer en daarbuiten, omdat die afwikkeling, zacht gezegd, allerminst soepel verliep. In filmpjes die het ministerie van haar verspreidde, maakt ze een onverstoorde en dikwijls opgeruimde indruk. Haar mantra: het komt goed (maar intussen bleven veel ouders alsnog verstookt van compensatie).

Bewust van schaduwkanten

Van Huffelen zal zich nog flink moeten inlezen, want ze heeft geen noemenswaardige ervaring met ICT of digitalisering. Ze hoeft het ook niet alleen te doen. Digitalisering zal niet primair op haar bordje terechtkomen (4) Ook bewindspersonen zullen het thema hoog op de agenda hebben staan. De nieuwe staatssecretaris kan alvast putten uit het regeerakkoord, waar digitalisering voor het eerst echt prominent wordt genoemd. Zeker als je dat afzet tegen het vorige akkoord tussen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie uit 2017 (5). Daarin zit de passage over digitalisering verstopt in het hoofdstuk over economie en vestigingsklimaat. Nederland heeft ‘alles in huis om de beste oplossingen te vinden voor digitalisering en globalisering’, klinkt het. Nederland kan ‘sociaal, economisch en digitaal de Europese koploper worden’.

Vier jaar later is er zeker een en ander veranderd. We zagen tal van schandalen en datalekken in binnen- en buitenland. Zo brachten klokkenluiders het Cambridge Analytica-schandaal aan het licht, viel het oppermachtige Facebook van zijn voetstuk en brachten algoritmes van de Belastingdienst duizenden Nederlanders in diepe financiële problemen. Burgers zijn zich, mede hierdoor, ook bewuster geworden van de schaduwkanten van digitalisering en willen dat hun data in veilige handen zijn en hun privacy beschermd.

Inmiddels heeft de Tweede Kamer een vaste commissie Digitale Zaken, onder leiding van SP-Kamerlid Renske Leijten. Digitalisering was altijd verspreid over de verschillende woordvoerderschappen en werd er eigenlijk een ‘beetje’ bij gedaan. Nu gebeurt dat centraal, op een plek, omdat de gevolgen van digitalisering raken aan democratie en rechtsstaat.

Wat staat er in het regeerakkoord?

Het nieuwe regeerakkoord (6) beweegt, zij het behoedzaam, mee met deze ontwikkelingen. Nog altijd staan de positieve kanten van digitalisering voorop, maar de keerzijden worden ook genoemd. Immers, digitalisering zwengelt de economische groei aan, maar ‘zorgt tegelijkertijd, zo lezen we, voor een digitale kloof en groeiende ongelijkheid in onze samenleving. Ook onze veiligheid, rechtsstaat, democratie, mensen- en grondrechten en concurrentievermogen staan onder druk. Dat vraagt om solide spelregels, toezicht en strategische autonomie’.

Het gaat hierbij onder meer om de aanpak van cybercriminaliteit (‘zeer ondermijnend’) en meer toezicht op algoritmes. Die moeten worden gecontroleerd op ‘transparantie, discriminatie en willekeur’. En grote online platformen moeten desinformatie en haatzaaien op hun platforms tegengaan. Het kabinet wil kinderen beschermen tegen ‘extra niet-passende “online” reclame en kindermarketing’, en ze mogen niet worden gevolgd. Tracking, heet dat. Of volwassenen ook gevrijwaard moeten blijven van tracking en het opbouwen van dataprofielen is onbekend. Wel wordt in Europees verband de monopoliepositie en datamacht van grote techbedrijven aan banden gelegd. Niet eerder was de overheid hier zo stellig over. Maar, en dat lijkt tegenstrijdig, moet Nederland zich wel ontwikkelen tot het digitale knooppunt van Europa. Met alle datacenters (van Facebook en Google) van dien.

In het licht van alle uitdagingen is er flink werk aan de winkel voor Rutte-IV en Van Huffelen, die, zo is de verwachting, in juni haar precieze plannen bekend zal maken. Data&Privacyweb zal die verrichtingen en die van de vaste commissie Digitale Zaken op de voet volgen.

1) https://www.motivaction.nl/kennisplatform/nieuws-en-persberichten/smart-society-monitor-nederland-bezorgd-over-toenemende-invloed-van-slimme-technologie

2) https://www.groene.nl/artikel/wie-stopt-de-datahonger

3) https://nos.nl/video/2411882-van-huffelen-ik-zal-toeslagenouders-missen

4) https://privacy-web.nl/nieuws/alexandra-van-huffelen-staatssecretaris-digitalisering/

5) https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2017/10/10/regeerakkoord-2017-vertrouwen-in-de-toekomst

6) https://www.kabinetsformatie2021.nl/documenten/publicaties/2021/12/15/coalitieakkoord-omzien-naar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst

Artikel delen

Reacties

Laat een reactie achter

U moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.