Nog voor het einde van het jaar start de Universiteit van Amsterdam in opdracht van de Rijksoverheid een onderzoek naar het digitaal bewustzijn van Nederlanders. Naast een nulmeting moeten de onderzoekers tevens een monitoringsmechanisme bedenken die het digitaal bewustzijn meet. Daarnaast brengen ze in kaart welke maatregelen het bewustzijn kunnen stimuleren.Dat schrijft staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Raymond Knops in een brief aan de Tweede Kamer.
De coronapandemie laat duidelijk zien hoe afhankelijk we zijn van digitale hulpmiddel in ons dagelijkse leven. Dan hebben we het niet alleen over school en werk, maar ook over het onderhouden van sociale contacten, shoppen en online regelen van allerlei zaken. De overheid gebruikt steeds vaker digitale middelen om contact te leggen met burgers. “Voor de digitale overheid betekent dit dat de dienstverlening gebruiksvriendelijk, toegankelijk en begrijpelijk moet zijn”, zo schrijft staatssecretaris Knops.
In de voortgangsbrief Digitale Inclusie 2020 beschrijft de staatssecretaris wat de Rijksoverheid het afgelopen jaar heeft gedaan om burgers op digitale wijze te betrekken bij haar dienstverlening. Uit een peiling onder 4.080 burgers en ondernemers blijkt dat 71 procent tevreden is over de kwaliteit van de huidige dienstverlening door de overheid. Vorig jaar was dit 61 procent. Ongeveer één op de zeven respondenten (15 procent) zegt dat hij niet te spreken is over de digitale dienstverlening van de Rijksoverheid. In 2019 was dat nog 25 procent. De cijfers laten duidelijk zien dat de burgers te spreken zijn over de dienstverlening van de overheid.
Knops schrijft in de brief dat digitale vaardigheden in de huidige samenleving onmisbaar zijn om mee te kunnen doen. Beheersing van basisvaardigheden taal, rekenen en digitale vaardigheden is daarbij essentieel. Daarom investeert het kabinet tot 2024 jaarlijks een bedrag van 25 miljoen euro in het actieprogramma Tel mee met Taal om deze vaardigheden bij burgers te verbeteren. Daarnaast ontvangen gemeenten jaarlijks een structureel budget van 60 miljoen voor volwasseneducatie en een bedrag van 5 tot 7 miljoen euro om hierin het voortouw te nemen. Om laaggeletterdheid aan te pakken, is in oktober 2020 het Expertisepunt Basisvaardigheden gelanceerd. Gemeenten, zorgprofessionals en vrijwilligers kunnen hier terecht om advies te vragen in de aanpak tegen analfabetisme.
Mensen die moeite hebben met de digitale dienstverlening van de overheid, zijn er allerlei initiatieven gelanceerd om hen daarbij te helpen. Het Informatiepunt Digitale Overheid in de bibliotheken helpt deze mensen met het vinden van informatie over publieke dienstverleners als de Belastingdienst, Sociale Verzekeringsbank en het UWV. Sinds juli 2019 zijn er 53 van dit soort informatiepunten geopend bij bibliotheken. Eind 2021 wil de staatssecretaris dat er 120 bibliotheken zo’n informatiepunt hebben.
Uit onderzoek van Motivaction International blijkt dat Nederlanders goed op de hoogte zijn van digitale en online veiligheid. Ze geven hun kennis over dit onderwerp een ruime voldoende. Een onderzoek van provider XS4ALL schetst een ander beeld. Daarin zeggen respondenten dat hun kennisniveau over cybersecurity en privacy niet al te best is. Zo weet 41 procent niet wat een DDoS-aanval is en heeft 81 procent nog nooit gehoord van de term botnet.
Mensen moeten niet alleen digitaal bekwamer worden om mee te kunnen draaien in de samenleving. Ze moeten ook geattendeerd worden op de gevaren en risico’s van het internet. Daarvoor is in oktober de Klik en Tik module Veilig Online gelanceerd. Deze module helpt mensen die minder digitaal vaardig zijn om hun eerste online stappen op een veilige manier te zetten, door hen bewust te maken van mogelijke online risico’s.
Naast online gevaren of risico’s zijn ook de kansen van het internet onderdeel van digitaal bewustzijn. “Kennis van zulke kansen is essentieel in het tegengaan van bestaande sociale ongelijkheden”, aldus staatssecretaris Knops. Voor het einde van het jaar lanceert hij een informatiefilm die burgers wijst op de kansen van het internet voor hun dagelijkse leven.
Voor mensen die nog niet actief zijn op internet, is digitaal bewustzijn een belangrijke stimulans om digitale vaardigheden aan te leren. De overheid heeft echter te weinig inzicht in de mate waarin Nederland digitaal bewust is. Daarom voert de Universiteit van Amsterdam een tweejarig onderzoek uit naar het digitaal bewustzijn van Nederlanders. De onderzoekers houden een zogeheten nulmeting, waarin het startpunt in kaart wordt gebracht. Aan de hand daarvan kunnen onderzoekers zien hoe het digitaal bewustzijn zich evolueert. Tevens wordt er gewerkt aan interventies om het bewustzijn te stimuleren. Het onderzoek gaat eind 2020 van start.
Om een inclusieve digitale samenleving te creëren, is de Alliantie Digitaal Samenleven opgericht. Dit is een publiek-privaat samenwerkingsverband die activiteiten organiseert om burgers meer te betrekken bij digitale dienstverlening. De komende jaren richt de Alliantie zich op voer doelgroepen: senioren, werkenden met ‘technostress’, 18-jarigen en opvoeders en kinderen. “Met vertegenwoordigers van deze groepen en betrokken partijen worden actieplannen uitgevoerd die de specifieke problematieken en behoeften van deze groepen adresseren”, aldus staatssecretaris Knops.
Tot slot is er nog de actie #allemaaldigitaal. Met de actie #allemaaldigitaal worden gebruikte laptops en tablets bij bedrijven, maatschappelijke organisaties en de overheid ingezameld. Deze apparaten worden geschikt gemaakt voor hergebruik en komen ten goede aan mensen die zelf niet in staat zijn een apparaat aan te schaffen. Deze mensen worden hierdoor in staat gesteld digitaal te leren, te werken en contacten te onderhouden. Om mensen te helpen bij het (veilige) gebruik van een laptop of tablet is er een DigiHulplijn geopend. Volgens Knops maken voornamelijk ouderen momenteel gebruik van de hulplijn.
Lees hier de Kamerbrief van Staatssecretaris Knops 'Voortgang digitale inclusie 2020'
