Privacyrisico’s voor leerlingen door digitale leermiddelen in de klas

De AP roept scholen en leveranciers daarom op om goede afspraken te maken en open te zijn over het verwerken van leerlinggegevens. Zodat de privacy van leerlingen wordt beschermd en leerlingen en hun ouders weten waar zij aan toe zijn.

Digitale leermiddelen zijn niet meer weg te denken uit de klaslokalen. Schriften en pennen hebben plaatsgemaakt voor laptops, tablets, software en artificiële intelligentie (AI). Hiermee kunnen scholen bijvoorbeeld de voortgang van leerlingen volgen, onderwijs op maat bieden en de werkdruk voor de leraar verminderen.

Keerzijde van digitale leermiddelen

Deze ontwikkelingen hebben ook een keerzijde. Leveranciers van digitale leermiddelen verwerken veel persoonsgegevens van leerlingen. Dat kunnen ook gevoelige gegevens zijn over schoolprestaties of over het gedrag van een leerling.

Ook raken de digitale leermiddelen op de Nederlandse markt steeds verder verweven met AI en clouddiensten, die bovendien soms door grote technologiebedrijven buiten Europa worden geleverd of overgenomen. Dit zorgt voor risico’s voor de privacy van leerlingen. Zo is vaak niet duidelijk met welke bedrijven gegevens van leerlingen worden gedeeld en of de gegevens wel goed genoeg worden beschermd.

Maak goede afspraken over gegevensbescherming

De AP roept scholen en leveranciers op om goede afspraken te maken over de bescherming van leerlinggegevens bij digitale leermiddelen. Daarom is de AP begonnen met het informeren van onderwijskoepels over wat van scholen wordt gevraagd op dit vlak.

Daarnaast roept de AP scholen op om bestaande overeenkomsten met leveranciers kritisch te bekijken en aan te laten passen waar nodig om deze aan de privacywetgeving te laten voldoen. En zo nodig verenigd (via bijvoorbeeld SIVON of Kennisnet) de aanpassingen af te dwingen. 

Mocht dat niet lukken, dan wil de AP dat graag horen. Die meldingen gebruikt de AP dan om vervolgstappen te bepalen, zoals toezichtbezoeken bij leveranciers of handhavend optreden.

Kom transparantieverplichtingen na

In het verlengde van goede afspraken maken is het belangrijk dat leveranciers en scholen hun transparantieverplichtingen nakomen. Dat houdt in dat zij dat duidelijk, open en eerlijk moeten zijn over hoe zij persoonsgegevens verzamelen, gebruiken en beheren. En hiermee bijvoorbeeld laten weten hoe leerlinggegevens worden beveiligd en bewaard en of deze gegevens worden gebruikt om profielen van leerlingen te maken of AI te trainen.

Eerdere acties van de AP

De AP heeft scholen al eerder gewezen op hun verplichtingen bij het gebruik van digitale leermiddelen. 

• In 2021 en 2023 heeft de AP een brief over Google-producten in het onderwijs gestuurd aan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). Daarbij heeft de AP er al op gewezen dat scholen bij verwerkingen van persoonsgegevens moeten voldoen aan de eis van transparantie.
• De AP heeft vervolgens in 2024 aangegeven dat scholen sociale media alleen mogen inzetten als zij duidelijke afspraken hebben gemaakt met de socialemediabedrijven over wat er met de gegevens van leerlingen en docenten gebeurt. Als dit niet lukt, kan een school het betreffende sociale medium beter niet gebruiken.
• Ook heeft de AP enkele aanbevelingen voor scholen op papier gezet om de privacy van leerlingen of studenten beter te beschermen.