Tijdens de Nationale Privacy Conferentie van Privacy First en ECP zijn vorige week woensdag de Nederlandse Privacy Awards 2026 uitgereikt. De awards worden jaarlijks toegekend op de Europese Dag van de Privacy en zetten organisaties in het zonnetje die laten zien dat gegevensbescherming geen obstakel is, maar juist een voorwaarde én katalysator voor verantwoorde innovatie en maatschappelijke vooruitgang.
Juryvoorzitter Marlon Domingus benadrukte bij de uitreiking het belang van initiatieven die privacybescherming en maatschappelijke impact met elkaar weten te verbinden.
De Nederlandse Privacy Award in de categorie Techniek ging naar UMC Utrecht en Roseman Labs voor de NSK datawerkplaats. Deze privacy-by-design samenwerkingstool is ontwikkeld voor een uiterst urgente maatschappelijke uitdaging: het vroegtijdig signaleren van kindermishandeling.
De NSK (Nationaal Signaleringsinstrument Kindermishandeling) datawerkplaats maakt het mogelijk dat ziekenhuizen gezamenlijk leren en zorg verbeteren, zonder dat gevoelige patiëntgegevens ooit herleidbaar worden. Met behulp van geavanceerde cryptografische technieken worden gegevens uitsluitend versleuteld verwerkt. Zo blijven privacy, doelbinding en instemming centraal staan, terwijl toch waardevolle inzichten worden verkregen.
De jury roemt niet alleen de maatschappelijke relevantie, maar ook het schaalbare en duurzame karakter van de oplossing. De technologie sluit aan op bestaande onderzoeksomgevingen, zoals de Digital Research Environment (DRE), en maakt het mogelijk om binnen enkele maanden vergelijkbare datawerkplaatsen op te zetten. Daarmee vormt de NSK datawerkplaats een inspirerend voorbeeld voor veilige gegevensuitwisseling in de zorg én daarbuiten, inclusief de toekomstige European Health Data Space.
In de categorie Toepassing werd de Nederlandse Privacy Award toegekend aan de Stichting Keurmerk Ritregistratiesystemen. Het keurmerk biedt zakelijke rijders met een 500-kilometerverklaring een betrouwbare en privacyvriendelijke ritadministratie.
Ongeveer 250.000 zakelijke rijders maken gebruik van systemen die door de stichting zijn gecertificeerd. Inmiddels voldoet zo’n 80 procent van de leveranciers in deze markt aan het keurmerk. De kern van de oplossing is het zogenoemde “digitale kluisje”: privéritten zijn alleen inzichtelijk voor de werknemer zelf, niet voor de werkgever. Daarmee wordt een fundamentele privacykwetsbaarheid weggenomen.
De jury prijst het keurmerk als een overtuigend voorbeeld van hoe privacybescherming kan functioneren als kwaliteitskenmerk. Juist in een context waarin toezicht, fiscale controle en bedrijfsbelangen vaak op gespannen voet staan met privacy, laat dit initiatief zien dat een zorgvuldige balans tussen controle en autonomie mogelijk is.
De Privacy Award in de categorie Bewustmaking ging naar GPT-NL, het eerste Nederlandse Large Language Model dat volledig AVG-conform is ontwikkeld. Het project is met overheidssubsidie opgezet door TNO, in samenwerking met het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) en SURF.
GPT-NL wordt getraind op hoogwaardige, originele Nederlandse teksten van onder meer overheden, bibliotheken en uitgevers. In tegenstelling tot veel bestaande modellen wordt geen gebruik gemaakt van willekeurig van het internet gescrapete data. Alle persoonsgegevens van niet-publieke personen worden vooraf verwijderd of geanonimiseerd. Daarnaast is GPT-NL volledig transparant over zijn trainingsbronnen, respecteert het auteursrechten en bevat het safeguards om privacy in de output te waarborgen.
Uniek is ook het licentiemodel, waarbij contentleveranciers eerlijk worden vergoed. Daarmee fungeert GPT-NL niet alleen als boegbeeld voor privacy by design, maar ook voor zorgvuldige omgang met intellectueel eigendom. De jury ziet het project als een blauwdruk voor soevereine, verantwoorde AI in Nederland en Europa, geschikt voor vertrouwenskritische toepassingen bij overheid, onderwijs en zorg.
De Aanmoedigingsprijs ging naar het Nationaal innovatie centrum privacy-enhancing technologies (Nicpet). De jury waardeert Nicpet vooral om zijn unieke brugfunctie tussen publieke organisaties en private partijen.
Publieke deelnemers brengen kennis mee over rechtmatigheid, democratische verantwoording en de concrete risico’s die burgers ervaren. Private partijen leveren technische expertise en innovatiekracht. Door deze perspectieven structureel samen te brengen in een gedeelde praktijkgemeenschap, stimuleert Nicpet gezamenlijke leerprocessen en het ontstaan van de facto praktijkstandaarden.
Dat bevordert interoperabiliteit, voorkomt versnippering en zorgt ervoor dat privacyoplossingen voor burgers herkenbaar en consistent zijn. Juist deze rol als neutrale ontmoetingsplaats maakt Nicpet volgens de jury onderscheidend en van grote waarde voor de verdere professionalisering van privacy in Nederland.
Naast de winnaars waren ook Publiosa (Registervanverwerkingen.nl), LROI & Bluegen.ai (synthetische data) en Stimulansz (Privacy Kwartet) genomineerd. Tijdens de Nationale Privacy Conferentie presenteerden alle genomineerden zich via video-pitches aan de jury en het publiek.
De Nationale Privacy Conferentie, een initiatief van ECP en Privacy First, bracht in Nieuwspoort in Den Haag vertegenwoordigers van overheid, bedrijfsleven en wetenschap samen om te werken aan een privacyvriendelijke samenleving. Onder de sprekers bevonden zich onder meer Monique Verdier (Autoriteit Persoonsgegevens), Marianne van den Anker (Ombudsvrouw Rotterdam-Rijnmond) en Gerrit-Jan Zwenne (hoogleraar privacyrecht).
De Nederlandse Privacy Awards worden beoordeeld door een onafhankelijke jury van privacy-experts uit uiteenlopende sectoren, onder voorzitterschap van Marlon Domingus.
