Digitalisering en datagedreven technologieën hebben de opsporing ingrijpend veranderd. Politie en andere handhavende autoriteiten maken steeds vaker gebruik van grootschalige gegevensverwerking, algoritmen, cameratoezicht en gegevensuitwisseling. Dit roept fundamentele vragen op over privacy, proportionaliteit, transparantie en democratische controle.

Het dossier Privacy in de opsporing brengt het juridische, beleidsmatige en maatschappelijke kader samen rond de verwerking van persoonsgegevens in de strafrechtelijke handhaving. Centraal staan de Europese Richtlijn (EU) 2016/680 (de zogenoemde Law Enforcement Directive) en de nationale implementatie daarvan, met name in de Wet politiegegevens (Wpg) en de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens (Wjsg), inclusief de bijbehorende uitvoeringsregelgeving.

Toepassingsgebied

Dit dossier ziet op gegevensverwerking door onder meer:

• de politie,

• bijzondere opsporingsdiensten (BOD’en),

• buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s),

• en andere bevoegde autoriteiten die persoonsgegevens verwerken voor de voorkoming, opsporing, onderzoek en vervolging van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen.

De regels voor deze verwerkingen wijken bewust af van de AVG. Ze bieden opsporingsinstanties ruimte om hun taken uit te voeren, maar stellen tegelijk strikte eisen aan noodzakelijkheid, doelbinding, proportionaliteit en dataminimalisatie. De verwerking van bijzondere persoonsgegevens is slechts in uitzonderlijke gevallen toegestaan en moet extra zorgvuldig worden gemotiveerd.

Toezicht, verantwoording en rechtsstatelijkheid

De Autoriteit Persoonsgegevens houdt toezicht op de naleving van het privacyrecht in de opsporing. Organisaties zijn verplicht een functionaris voor gegevensbescherming aan te stellen en intern verantwoording af te leggen over hun gegevensverwerkingen. Tegelijk staat de effectiviteit van toezicht, rechtsbescherming voor burgers en de transparantie van opsporingspraktijken regelmatig ter discussie.

Relatie met bredere digitalisering

Privacy in de opsporing raakt steeds vaker aan andere domeinen die op PONT | Data & Privacy centraal staan, zoals:

• het gebruik van AI en algoritmische systemen in opsporing en handhaving,

• grootschalige gegevenskoppeling en -deling,

• digitale surveillance en cameratoezicht,

• cybersecurity en datalekken,

• en de spanning tussen veiligheid, innovatie en fundamentele rechten.

Dit dossier biedt overzicht en verdieping voor professionals die willen begrijpen hoe het privacyrecht in de opsporing werkt, waar de grenzen liggen en welke maatschappelijke en ethische vragen daarbij spelen. Het is bedoeld als kennisbasis én als platform voor kritische reflectie op de rol van data en technologie binnen de strafrechtelijke handhaving.